Post

Giới thiệu về mũi phay gỗ | Router bits 101

On 07/19/2021


CÔNG DỤNG:


Mũi phay gỗ | Router Bit được sử dụng để thực hiện ba công dụng cơ bản:


1. Làm mộng ghép gỗ

2. Soi rãnh hoặc đục vào giữa bề mặt gỗ

3. Tạo hình cho mép/cạnh gỗ.


Kết hợp với bàn gắn máy phay, đây được xem là một trong những công cụ chế biến gỗ đa năng và linh hoạt nhất.


Bộ mũi phay Makita 12 món (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


 

KÍCH THƯỚC:

Mũi phay gỗ được phân loại dựa trên hai đường kính cốt phổ biến nhất: 1/4” (6.35mm) và 1/2” (12.7mm). Rất nhiều máy phay đi kèm với đầu chuyển thay đổi dùng cho cả hai loại mũi. Tuy nhiên, một vài loại máy chỉ gắn được mũi cốt 1/4”.


Trong Workshop của mình, Bán Đồ Mộc đa phần sử dụng mũi phay cốt 1/2”. Kích thước lớn hơn cung cấp cho người dùng trải nghiệm tốt hơn về độ ổn định, chất lượng thi công sản phẩm tổng thể và ít mài mòn công cụ qua thời gian. Tuy nhiên, đối với người mới bắt đầu, ngân sách vừa phải, hoặc dự án nhỏ và yêu cầu không cao về độ hoàn thiện, mũi phay cốt 1/4” có thể là lựa chọn hợp lý hơn.


Mũi phay cốt 1/2” (trái) và 1/4” (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Ngoài đường kính cốt, bạn cần lưu ý thêm các thông số khác, có thể kể đến như: đường kính mũi phay (D), chiều cao lưỡi cắt (H), chiều dài cung tròn của lưỡi (R) (R1, R2... nếu nhiều hơn một cung tròn, như trường hợp của mũi Double Ogee Roman)...


 

CÁC LOẠI MŨI PHAY THÔNG DỤNG:


Mũi soi thẳng | Straight-Cutting bit: như tên gọi, mũi soi thẳng tạo nên một rãnh thẳng có đáy phẳng, hình vuông trên bề mặt gỗ. Đây có lẽ là loại mũi được dùng nhiều nhất trong các loại mũi phay gỗ vì tính đa dụng của nó: soi rãnh nhỏ trang trí bề mặt, soi rãnh lớn (dado cut), lắp đặt thanh ray trượt (T track), làm mộng âm dương ghép gỗ, tạo rãnh hai bên hông tủ để lắp tấm hậu, tạo rãnh hai cạnh bên ngăn kéo để lắp tấm đáy, làm bằng mặt gỗ sau khi đục, soi lỗ lắp ổ khóa cho cửa, tủ ... Độ sâu cắt (Depth of Cut) giới hạn bởi chiều cao thiết kế của lưỡi phay. Đối với những lưỡi dài, bạn có thể điều chỉnh bằng cách tăng chỉnh cao độ của đế máy phay. Vì là mũi thông dụng, mũi soi thẳng có rất nhiều kích thước khác nhau. Trong đó, các loại kích thước hay dùng nhất là: 1/4", 3/8", 1/2", và 3/4".

Mũi soi thẳng (chiều dài lưỡi phay 2 1/2”) (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Mũi ghép ổ bi | Rabbeting bit: loại mũi phay này giúp cắt rãnh hình chữ L dọc theo cạnh của các tấm gỗ, thường để ghép ngang chúng lại với nhau, làm ngăn kéo, nối phần nóc với cạnh tủ, hoặc để lắp tấm hậu tủ…Chiều cao rãnh phụ thuộc độ cao lưỡi trong khi bề ngang rãnh phay (Width of Cut), phụ thuộc vào độ rộng ổ bi. Mũi phay loại này thường được cung cấp thêm các ổ bi với nhiều kích thước khác nhau để người dùng điều chỉnh theo nhu cầu.



Mũi ghép ổ bi cốt 1/4” (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Mũi đục rãnh chữ V | V- Groove bit: loại mũi phay đơn giản này tạo nên một rãnh chữ V trên bề mặt gỗ cho mục đích trang trí, thẩm mỹ. Ứng dụng thường gặp là họa tiết ngang, dọc trên chân bàn, chân ghế, mặt bàn, mặt tủ...



Mũi đục rãnh chữ V cốt 1/2” (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Mũi đục rãnh tròn | Round nose bit: tương tự như mũi đục rãnh chữ V, loại mũi phay này dùng để tạo rãnh với phần đáy tròn trang trí cho bề mặt gỗ của: cánh cửa, cánh tủ, cột gỗ, chân bàn, chân ghế, mặt bàn... Ngoài ra, người dùng còn có thể sử dụng mũi đục rãnh tròn để khắc chữ, khắc đĩa, thớt gỗ đựng thức ăn hoặc làm tay nắm (finger pull) cho cánh tủ bếp



Mũi đục rãnh tròn (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Mũi bo cạnh tròn | Rounding over bit: sử dụng mũi phay này để đánh mép kệ, mặt bàn, tay ghế và những nơi khác khi bạn cần bo tròn các cạnh sắc. Ổ bi đi kèm giúp ngưởi dùng định hướng độ rộng cắt trong khi tăng chỉnh chiều cao đế máy phay giúp kiểm soát độ sâu. Tên của mũi bo cạnh tròn thường đi kèm chiều dài cung tròn của lưỡi. Kích thước phổ biến là 1/4" và 3/8".


Mũi bo cạnh tròn (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Mũi phay mép rãnh tròn | Cove bit: tạo hình ngược lại với mũi bo cạnh tròn ở trên. Thay vì bo tròn, mũi phay này phay lõm hình lòng chảo trên cạnh gỗ. Vi vậy, nó thường được dùng để phay trang trí cho chân bàn, ghế, cạnh giá sách, và cánh tủ…


Mũi phay mép rãnh tròn 1/2” (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Mũi phay vát góc chéo | Chamfer bit: giống với mũi bo cạnh tròn, loại mũi phay này được dùng để đánh vào cạnh vuông của tấm gỗ, vát thành nhiều góc mang tính thẩm mỹ khác nhau: 15, 25, 30 và phổ biến nhất là 45 độ. Vì đòi hỏi độ chính xác, mũi phay vát góc chéo đi kèm với ổ bi giúp định hướng đường cắt dễ dàng.




Mũi phay vát góc chéo (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Mũi tạo hình chữ S | Roman ogee bit: như tên gọi, loại mũi này tạo ra biên dạng hình chữ S rất riêng biệt và là một trong những loại mũi được dùng phổ biến nhất để định hình mép gỗ của mặt bàn, khung hình, đố cửa...



Mũi tạo hình chữ S 1/2” (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Mũi tỉa bằng | Flush trim bit: Loại mũi phay này về cơ bản chính là mũi soi thẳng, có gắn thêm một ổ bi cùng đường kính với lưỡi, vào bên trên hoặc dưới (top/bottom flush trim bit) hoặc cả hai (top & bottom flush trim bit). Các ổ bi này giúp định hướng lưỡi phay chạy quanh mép của một tấm khuôn (template). Cho phép người dùng tỉa bằng (flush trim) phôi gỗ gắn kèm tấm khuôn, cho ra kích thước sau thao tác giống một cách hoàn hảo với khuôn mẫu ban đầu. Loại mũi này rất hữu ích khi bạn cần chép hình từ khuôn mẫu. Có thể sử dụng trên máy phay cầm tay nhưng tốt nhất vẫn là gắn vào bàn phay.


Mũi tỉa bằng gắn ổ bi trên dưới (Ảnh: Bán Đồ Mộc)

Ngoài các loại mũi phay cơ bản đề cập ở trên, còn có các nhóm mũi phay phân loại theo ứng dụng riêng của chúng như:


Mũi ghép mộng | Joinery bit: Các mũi phay trong nhóm này có hình dáng rất đa dạng, tạo ra từng loại mộng khác nhau.

Mũi phay ghép mộng cánh én Makita 1/4" (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Có loại dùng đơn lẻ từng mũi, nhưng cũng có loại dùng theo cặp. Tuy nhiên, điểm chung đều là được sử dụng để tạo mộng, liên kết các phôi gỗ lại với nhau. Ví dụ bao gồm:

  • Mũi phay ghép mộng cánh én | Dovetail bit

  • Mũi ghép mộng góc 45 độ | Lock miter bit

  • Mũi ghép mộng ngăn kéo | Drawer lock bit

  • Mũi ghép mộng móng tay | Finger joint bit

  • Mũi ghép mộng ngang | Glue Joint bit

  • Mũi ghép mộng âm dương | Tongue and Groove Bit

Mũi ghép mộng góc 45 độ (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Mũi ghép mộng cửa | Door making bit: Các mũi phay trong nhóm này được sử dụng để làm cửa chính, cửa sổ, cánh tủ, tủ bếp... Tên gọi của từng mũi phay thường được đặt theo từng bộ phận, loại cửa mà chúng tạo ra như: huỳnh cửa/đố dọc (stile), huỳnh cửa/đố ngang (Rail), tấm pano (Raised panel)... Ví dụ bao gồm:

  • Bộ mũi phay đánh huỳnh cửa | Rail & stile bit set

  • Mũi phay tấm panol cửa | Raised panel set (có thể bao gồm các dạng họa tiết cơ bản: Bevel/Cove/Ogee)

  • Bộ mũi phay đánh tủ bếp | Cabinet door bit set


Bộ mũi phay Freud đánh tủ bếp với đầy đủ: bộ mũi phay đánh huỳnh cửa, mũi đánh tấm panel (hoạ tiết Ogee), mũi ghép mộng ngang (Glue Joint Bit)… (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


  • Bộ mũi phay đánh cửa ngoài/trong nhà | Exterior/interior door bit set

  • Mũi đánh cửa lá sách/cửa chớp | Louver shutter bit


Các loại mũi ghép đặc biệt khác | Special application bit:

  • Mũi đánh tay nắm ngón tay | Finger pull bit

  • Mũi soi phào chỉ | Molding bit

  • Mũi đánh lỗ móc treo | Key hole bit

  • Mũi đánh rãnh chữ T | T slotting cutter bit …


Mũi đánh móc treo (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Hai mũi đánh tay nắm ngón tay Freud (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


 

TỐC ĐỘ MŨI PHAY:


Các loại máy phay trên thị trường hiện tại đều có vòng xoay để điều chỉnh tốc độ quay. Thông số tiêu chuẩn thường từ 8,000 đến 24,000 vòng trên phút (revolution per minute hay rpm). Tuy nhiên, bạn cần lưu ý thông số này đơn giản chỉ là số lần mũi phay quay hết một vòng trong một phút. Mũi phay với viền ngoài lớn (ví dụ: đường kính mũi 2") sẽ đi nhanh hơn so với mũi phay có viền ngoài nhỏ hơn (đường kính mũi 1") trên cùng một tốc độ 18,000 vòng trên phút. Vì vậy, tốc độ máy phay nên được điều chỉnh theo tỷ lệ nghịch đối đường kính mũi phay. Nói cách khác, đường kính mũi càng lớn, số vòng trên phút càng thấp. Điều này giúp hạn chế độ rung lắc tạo ra bởi mũi phay có kích thước lớn và khiến việc thao tác an toàn hơn.


Các thương hiệu mũi phay lớn cũng như các nhà sản xuất bàn phay uy tín thường đưa ra tốc độ tối đa để đảm bảo an toàn khi thi công dùng mũi phay. Tuy nhiên, đây có thể không phải là tốc độ lý tưởng nhất khi thi công từng dự án. Bên cạnh đó, còn có nhiều các yếu tố ảnh hưởng khác như công suất máy phay, tốc độ đưa phôi, chất lượng mũi phay và đặc tính của từng loại gỗ (hardwood hay softwood). Vì vật, rất khó để đưa ra mức cụ thể cho tốc độ lý tưởng khi sử dụng mũi phay trong từng hoàn cảnh.


Dưới đây là bảng hướng dẫn đến từ thương hiệu Jessem (Jessem Tool Company của Canada) mà bạn có thể tham khảo:



 

NGƯỜI MỚI NÊN CHỌN MŨI PHAY NHƯ THẾ NÀO?


Mũi phay không có thương hiệu, giá rẻ thường cho trải nghiệm phay không tốt. Đường phay đi chậm, dễ cháy phôi. Mũi phay cũng hao mòn đi nhiều sau mỗi lần cắt.


Ngày nay, các hãng sản xuất uy tín thường làm mũi phay hợp kim có chất lượng tốt, cân bằng, lưỡi phay sắc, cho đường cắt nhọn, ít rung và bền qua thời gian. Một vài cái tên tiêu biểu có thể kể đến như: Freud, Amana, Infinity, Whiteside, CMT, Rockler... Tuy nhiên, giá bán thường khá cao. Một mũi phay cao cấp của Freud đắt bằng một bộ mũi phay của Đài Loan xuất sang thị trường Mỹ là bình thường.


Bộ mũi phay MCLS 15 mũi cơ bản (Ảnh: Bán Đồ Mộc)


Người mới bắt đầu có thể sử dụng những bộ mũi phay cơ bản phân phối chính hãng trong nước như của Makita, Bosch (thương cốt 1/4”) hoặc hàng Đài Loan (hãng MCLS, KOWOOD, Yonico…) bán tại thị trường Mỹ (cốt 1/2”) để trải nghiệm thử. Ưu điểm là giá thành rẻ, người dùng được thử nhiều loại mũi khác nhau. Sau đó, khi đã biết được mũi nào sẽ hay dùng, hoặc cần đầu tư cho dự án thi công cụ thể thì bạn có thể nâng cấp chuyên sâu thêm.


Minh Huy


#Mũi_phay_gỗ #phay_bàn #máy_phay